Uwaga

Nasza strona wykorzystuje pliki cookies
Cookies to małe pliki tekstowe, które pomagają nam polepszyć korzystanie z naszych stron. Więcej informacji o wykorzystywaniu przez nas cookies można znaleźć w Warunki polityki prywatności.

​W „ogrodzeniu Żydów”

· ​Pięć wieków historii w książce Donatelli Calabi ·

Pięćsetlecie powstania getta w Wenecji, które zostało utworzone 29 marca 1516 r., upamiętniane jest przez wystawy, sympozja i publikacje. W tamtym czasie Senat wenecki po długich dyskusjach zgodził się na obecność Żydów w mieście, pod warunkiem że będą przebywali odosobnieni w zamkniętym miejscu od zachodu po świt, tak aby Żydzi nie mogli żyć razem z chrześcijanami. Przykład Wenecji miał zostać zastosowany w całych Włoszech od połowy XVI w., tak iż na koniec, z nielicznymi wyjątkami, wszystkie miasta włoskie, w których byli obecni Żydzi, miały ich zamknąć w gettach. Pisze o tym Anna Foa, dodając, że historia weneckiego getta jest w rzeczywistości, niezależnie od ewidentnego aspektu zamknięcia i odgrodzenia światów, jakie za sobą pociągała, historią żywą i pełną życia, która splata się ściśle nie tylko z historią Wenecji, al także z historią regionu Morza Śródziemnego. A getto weneckie w odróżnieniu od tych, które miały powstać później we Włoszech, poczynając od getta w Rzymie, głównie z inicjatywy Kościoła, jest miejscem, w którym zbiegają się i krzyżują różne kultury (Żydzi włoscy, niemieccy sefardyjscy, portugalscy), krótko mówiąc, gettem, które można by określić jako kosmopolityczne.

Temu gettu poświęca teraz książkę (Venezia e il ghetto. Cinquecento anni del „recinto degli ebrei” - Wenecja i getto. Pięćset lat „ogrodzenia Żydów”, wydaną nakładem Bollati Boringhieri, Turyn, 2016 r., ss. 187, 15 euro), wybitna uczona, architekt i urbanistka Donatella Calabi. Obejmuje ona cały okres jego istnienia od 1516 r. aż do 1797 r., a rozciąga się także po dzień dzisiejszy. Jej spojrzenie koncentruje się na mieszkalnej strukturze getta, na stosunkach getta, lub lepiej gett, (bowiem w Wenecji były trzy, zbudowane w późniejszych okresach) z miastem, zarówno pod względem urbanistycznym, jak i z punktu widzenia kontaktów między dwoma światami, zawodów wykonywanych przez Żydów, życia religijnego i wspólnotowego.

Getto w Wenecji powstało w 1516 r., jak później w Rzymie i w wielu innych miejscach, na skutek zamknięcia w obrębie murów i bram istniejącej już wspólnoty, ale na mocy realizowanej przez Republikę decyzji o przyjęciu nareszcie Żydów w mieście, po licznych wahaniach i krótkich okresach tolerancji. Wybrano miejsce położone na peryferiach w stosunku do miasta – była nim wyspa Cannaregio, daleka od handlowego centrum Rialto, gdzie w ostatnich latach Żydzi byli dopuszczani w drodze wyjątku z powodu wojny o Chioggię, która wyniszczała ziemię wenecką. Pierwszymi Żydami tego getta byli Żydzi niemieccy, pożyczkodawcy, którzy przez długi czas zajmowali się udzielaniem pożyczek w Mestre, poza krótkimi okresami, kiedy byli dopuszczani do miasta. Pierwszym gettem jest getto Nuovo (Nowe), gdzie lombardy pożyczkodawców obejmowały szeroki zakres, istniejąc do tej pory.

Pojęcie getto pochodzi od wyspy, gdzie początkowo istniały odlewnie miedzi – „geto”, czytane przez Niemców z twardym „g” jako ghetto. Getto jest zatem toponimem, któremu pisane było długie życie i stopniowe rozszerzenia semantyczne. Chwilowo używane było w Wenecji i z trudem później miało się utrwalić jako bardziej powszechne pojęcie na określenie zamkniętych dzielnic Żydów, którzy mieli urodzić się we Włoszech między połową XVI w. a XVII w.     

Anna Foa

Wydanie drukowane

 

TRANSMISJA BEZPOŚREDNIA

St. Peter’s Square

17 października 2019

PODOBNE WIADOMOŚCI