Uwaga

Nasza strona wykorzystuje pliki cookies
Cookies to małe pliki tekstowe, które pomagają nam polepszyć korzystanie z naszych stron. Więcej informacji o wykorzystywaniu przez nas cookies można znaleźć w Warunki polityki prywatności.

Tajemnica zaginionych wykazów

· Hipoteza tajnej interwencji dyplomatycznej Watykanu w celu ratowania Żydów przed faszystowskimi prześladowaniami w książce Portico d'Ottavia n. 13 Anny Foa ·

Książka Anny Foa – Portico d'Ottavia n. 13. Una casa del ghetto nel lungo inverno del '43 – Portyk d'Ottavia, n. 13. Dom w getcie w długą zimę 1943 r. (Bari, Laterza, 2013 r., ss. XIV +143, 15 euro) – ukazuje dramat antysemickiego prześladowania przez pryzmat wielu historii poszczególnych ludzi. W ten sposób, opowiadając z zaangażowaniem o losach mieszkańców jednego domu w getcie żydowskim w Rzymie, tragedia staje się historią imion i twarzy, istnień złamanych niemal przez przypadek, ocalonych niemal przez przypadek.

Jest to opowieść poruszająca i dramatyczna, ale jest to także książka historyczna, która nie tylko podejmuje temat – nienowy – roli osób duchownych w ocalaniu rzymskich Żydów, ale otwiera nowe i interesujące drogi badań. Rekonstruując łapanki niemieckie i aresztowania ze strony faszystów, Foa zauważa, że istnieje niewytłumaczalna cezura: o ile w czasie łapanki 16 października Niemcy poruszali się pewnie, opierając się na wykazach gminy, przeczesując dom po domu, nazwisko po nazwisku, o tyle kolejne przeszukiwania faszystowskie odbywają się jakby na chybił trafił, częściej na podstawie donosów. Wydawało się, że wykazy zaginęły, o powszechnych łapankach nie ma już mowy. W gruncie rzeczy prześladowania trwają nadal, ale na mniejszą skalę. Historyczka wysuwa hipotezę, że za tą zmianą stoją dyplomatyczne negocjacje – oczywiście tajne – Watykanu.

We fragmencie, który publikujemy, pisze ona: „Opowiadania o wszystkich tych kolejach losów w tamtych miesiącach w domu i otaczającej go dzielnicy nasuwają pewne pytanie. Skoro obecność Żydów w dzielnicy, w której wszyscy ich znali, i w tych samych domach, gdzie wcześniej mieszkali, była stała i łatwa do przewidzenia, to dlaczego nie było dalszych przeszukiwań? Tysiąc kolejnych aresztowań, do których doszło między listopadem 1943 r. a czerwcem 1944 r., było tylko w znikomej części dokonanych przez Niemców, i również te w większości po sygnalizacji szpiegów włoskich, a pozostałe były sprawą faszystów, nieregularnych  band albo policjantów. Dlaczego, zważywszy że było jeszcze możliwe znalezienie Żydów w ich domach, zwłaszcza w strefie getta, przynajmniej faszyści bezpośrednio podlegający Kapplerowi nie posłużyli się słynnymi listami, które istniały w Rzymie w wielu kopiach, a którymi posłużył się Dannecker 16 października?

Wśród możliwych hipotez jest ta, mówiąca o istnieniu swego rodzaju paktu z Watykanem, będącego rezultatem rozmów między Sekretarzem Stanu Maglione i ambasadorem Weizsäkerem, czego pozwala się domyśleć dość niejasne zdanie, napisane pod koniec października w raporcie samego Weizsäkera dla Berlina: 'Tu w Rzymie niewątpliwie nie będzie przeprowadzonych więcej akcji przeciwko Żydom'”

Jeśli rzeczywiście istniał pakt, domniemany czy jawny, naziści dochowali mu wierności tylko w pewnej mierze. Wielu Żydów zostało jeszcze pojmanych bezpośrednio przez nich, choć nie w rozległych łapankach. I to nie z powodu braku ludzi. W istocie, jakkolwiek dysponowali niewielu ludźmi, łapanki przeprowadzone bezpośrednio przez nazistów w Rzymie były liczne, w dzielnicach: Nomentano, Mazzini, Pietralata, Centocelle, w strefie centrum, w dzielnicach Quadraro, Appio, w Ostii, w okolicach Aurelii, by wymienić tylko najrozleglejsze. Ale nie miały na celu aresztowania Żydów.  W odróżnieniu od tego, co miało miejsce 16 października, na ogół naziści otaczali daną dzielnicę, zatrzymywali ludzi, którzy znajdowali się na ulicach, domagali się dokumentów, część z nich wysyłali do przymusowej pracy w Niemczech. Do aresztowania Żydów, także tych złapanych na ulicy po 16 października, dochodziło w następstwie donosów, choć mogło się też oczywiście zdarzyć, że Żydzi zostali aresztowani w łapance i dopiero później okazywało się, że są Żydami.

Wydanie drukowane

 

TRANSMISJA BEZPOŚREDNIA

St. Peter’s Square

6 grudnia 2019

PODOBNE WIADOMOŚCI