Uwaga

Nasza strona wykorzystuje pliki cookies
Cookies to małe pliki tekstowe, które pomagają nam polepszyć korzystanie z naszych stron. Więcej informacji o wykorzystywaniu przez nas cookies można znaleźć w Warunki polityki prywatności.

Elżbieta, wiarygodne słowo

· Elisabetta Rasy opowiada o świętej czczonej w tym miesiącu ·

W 1995 r. Bill Viola, nowojorski artysta, mający niewiele ponad 40 lat, uważany za mistrza nowej sztuki, która podbijała muzea świata – wideo-art, zaprezentował cykl pięciu prac zatytułowanych Buried Secrets , które zapewniły mu, po uznaniu na arenie międzynarodowej, sukces i sławę także we Włoszech. W szczególności – zaskakujące dzieło: The Greeting . Przedstawione trzy postacie kobiece w swobodnych strojach, po części w stylu casual, po części etnicznym (długie spódnice, luźne bluzy, kolorowe szale), ożywiały obraz ze sztuki i historii świętej, który przetrwał wieki: Nawiedzenie. Bezpośrednim źródłem był piękny i słynny obraz, jaki temu tematowi poświęcił najbardziej oryginalny z malarzy manierystycznych Jacopo da Pontormo, w kościele św. Michała w Corsignano, ale także Giotto z Kaplicy Scrovegnich nie był mu daleki.

W tym wideo Bill Viola przedstawia scenę spotkania Maryi z Jej kuzynką Elżbietą, którego głębię chwili oddał malarz szesnastowieczny. W czasie rozciągniętym przez spowolnienie ruchu obrazu, które przemienia każdy ruch, gest, spojrzenie w sposobność do medytacji, na oczach trzeciej postaci kobiecej – świadka, który jest ucieleśnieniem każdego z nas – spotykają się dwie kobiety, jedna młoda, druga w bardziej zaawansowanym wieku. Tak więc matka Chrzciciela, postać fundamentalna, ale skromna i dyskretna, o której opowiada nam tylko Ewangelia Łukasza, przyciągała wzrok artystów wszystkich czasów, a teraz powraca na nowo w najnowocześniejszej technologicznej formie wyrazu z tym samym, pełnym znaczenia patosem.

Niewiele o niej wiadomo: Elisheba, żona kapłana Zachariasza, była krewną Maryi, prawdopodobnie ze strony matki. Miasto w ziemi Judy, gdzie odbywa się spotkanie, zostało utożsamione przez tradycję z Ain Karim, gdzie na górze naprzeciwko miasteczka wznosi się sanktuarium Nawiedzenia. A to, co najistotniejsze w tej świętej, tajemniczej i pełnej mocy, opowiada w paru słowach Łukasz.

Od pierwszej strony jego Ewangelii w istocie Elżbieta ukazuje się czytelnikowi ze swoją historią kobiety zwyczajnej i zarazem niezwykłej. Dowiadujemy się, że ona i jej mąż byli „sprawiedliwi wobec Boga i postępowali nienagannie według wszystkich przykazań i przepisów Pańskich”, ale zaraz pojmujemy też, że nie byli szczęśliwi, gdyż „Elżbieta była niepłodna; oboje zaś już posunęli się w lata”. Co więcej, Elżbieta nie tylko nie zaznała radości macierzyństwa, ale wstydziła się swojej bezpłodności. Także Zachariasz musiał nosić w sobie głęboki żal, udrękę, która przygnębiała jego serce, skoro nie wierzy aniołowi Gabrielowi, który zapowiada mu przyszłe ojcostwo: ja i moja żona jesteśmy starzy, odpowiada, nieufny w Boże przesłanie. Nie sposób nie odczuć ludzkiego bólu kryjącego się w tej odpowiedzi, jest to głos starości, wieku, w którym niekiedy wydaje się, że wszystko już stracone. Z powodu swojej nieufności człowiek staje się niemy, ale w ewangelicznym opowiadaniu, gdzie wszystko jest Bożym objawieniem, ale zarazem nadzwyczaj ludzkim i niezwykle nam bliskim, także Elżbieta, kiedy pojmuje, że spodziewa się dziecka, zamyka się w dyskretnym milczeniu, choć potrafi uznać działanie Stwórcy: „Tak uczynił mi Pan wówczas, kiedy wejrzał łaskawie, by zdjąć ze mnie hańbę wśród ludzi”. Z tej ciąży, będącej darem Niebios, nie chce czynić powodu do chluby, ale okazję do wyciszenia: Elżbieta przez pięć miesięcy skrywa się przed oczami świata. Z większą przenikliwością niż mąż rozpoznała otrzymaną łaskę, ale jej zachowanie jest też typowe dla jakiejkolwiek kobiety w starszym wieku, dostatecznie roztropnej, aby nie chwalić się i umieć powściągliwie okazywać radość.

Właśnie wtedy, według Ewangelii Łukasza, kiedy starsza kuzynka jest niewidoczna, ma miejsce zwiastowanie Maryi. Anioł, aby rozproszyć Jej zaskoczenie, mówi Jej, niemal z czułą poufnością, o ciąży Elżbiety. Maryja natychmiast wyrusza w drogę, aby ją odwiedzić, i dochodzi do spotkania obydwu w domu, gdzie starsza z nich żyje w odosobnieniu; tę wizytę nazywamy nawiedzeniem, a w Kościele wschodnim została nazwana także Aspasmos , pozdrowienie, jak na wideo Billa Violi. I właśnie w tym momencie, w spotkaniu obydwu kobiet, konkretyzuje się oblicze świętości Elżbiety, spotykamy ją bowiem na stronach Ewangelii Łukaszowej jako świętą medytującą, której myśl staje się słowem. Kiedy dziecko, którego oczekuje, porusza się w jej łonie, wypowiada ona do Maryi słynne słowa: „Błogosławionaś Ty między niewiastami”. Ona jest więc symbolem wzajemnej pomocy kobiet, solidarności i zaufania kobiecego, ale jest także kobietą myślącą (zrozumiała, że ta ciąża jest darem Boga), która decyduje (postanowiła oddalić się od świata), i która mówi, a mówi, aby głosić zbawienie. Jest pierwszą świętą, której słowa jako kobiety są wiarygodne. A przemawiając wiarygodnie, stwarza okazję dla słów Maryi, która odpowiada jej piękną modlitwą Magnificat . Nie jest to więc tylko spotkanie między dwiema kuzynkami, ale także rozmowa, rozmowa o fundamentalnym znaczeniu.

Artyści to zrozumieli, zrozumieli sakralne i ludzkie znaczenie tej szczególnej relacji między kobietami. W bogatej ikonografii „Nawiedzenia”, od najstarszych mozaik po Luca della Robbię, od Rafaela po Mantegnę można oglądać uchwycenie głębokiego sensu owej spontaniczności, pełnej szacunku i serdeczności, starszej z dwóch kobiet jako ekspansji Ducha i zarazem inteligencji kobiecej w świecie. Ale w tym, co opowiada nam z uniesieniem i skrupulatnie Łukasz, i co tak bardzo oddziaływało niczym magnes na wrażliwość malarską na przestrzeni wieków, jest jeszcze coś innego: obraz, który staje się świętą ikoną, niesłychanej roli kobiety w historii zbawienia i w historii ludzkiej.

Przypominamy niektóre spośród dzieł pisarki Elisabetty Rasy: La lingua della nutrice (Edizioni delle donne, 1978); La prima estasi (Mondadori, 1985); Il finale della battaglia (Feltrinelli, 1988); L'altra amante [Ta druga kochanka] (Garzanti, 1990); Mezzi di trasporto (Garzanti, 1993); Ritratti di signora: tre storie di fine secolo (Rizzoli, 1995); Posillipo (Rizzoli, 1997; Premio Selezione Campiello, Premio Napoli); L'ombra della luna (Rizzoli, 1999; Premio Donna Città di Roma); Tra noi due (Rizzoli, 2002; Premio Flaiano); La scienza degli addii (Rizzoli, 2005); L'estranea (Rizzoli, 2007); Memorie di una lettrice notturna (Rizzoli, 2009); Figure della malinconia (Skira, 2012).

Wydanie drukowane

 

TRANSMISJA BEZPOŚREDNIA

St. Peter’s Square

25 sierpnia 2019

PODOBNE WIADOMOŚCI